Natuur in de vuurlinie: Omaha Beach




RZ2008: Omaha Beach en zicht op Pointe du Hoc: meer foto's van DDay-natuur op het fotogedeelte van deze site onder Natuur onder vuur deel2

Pointe du Hoc en Omaha Beach zijn twee plaatsen in Normandie waar scčnes van DDay-oorlogsfilm The Longest Day werden opgenomen. De regio Bessin kent naast een dramatische geschiedenis ook bijzondere natuur, die alleen nog onder vuur ligt van projectontwikkelaars. Het verleden biedt bescherming.

Levende veteranen van de DDay-landing op 6 juni 1944 worden steeds zeldzamer. Een lang leven is namelijk net zo dodelijk als de strijd waarin hun kameraden sneuvelden. Toch blijft de Tweede Wereldoorlog opvolgende generaties trekken naar de slagvelden, oorlogsgraven en monumenten. Jaarlijks bezoeken nog steeds vier miljoen toeristen de stad Caen en de regio Bessin in departement Calvados waar de Normandische landingsstranden liggen.

De doden en hun daden hebben nog een ander effect op de levenden. Rond oorlogsgraven en historische slagvelden mag de tijd stilstaan, om de gesneuvelden hun eer en rust te gunnen.

In 2002 werd nog een aanval afgeslagen van de windmolenlobby op het beroemde landingsstrand Omaha Beach waar de Amerikanen ’s ochtends vroeg op DDay landden. Bij Laurent sur Mer voor de kust, vlakbij het American Normandy War Cemetary moesten vier windparken verrijzen.

De gouverneur van departement Calvados hield de plannen tegen uit historische overwegingen. In 2006 werd vanuit overheidswege bepaald dat hier geen verdere projectontwikkeling mocht plaatsvinden, de historische zichtlijnen van Omaha Beach uit 1944 moesten bewaard blijven. De geallieerden lijken nog steeds een zekere bescherming te bieden, ditmaal tegen de oprukkende beschaving.

Longest Day

Natuur en geschiedenis versterken elkaar bij de ‘D-Day Le Choc’-tour langs 19 slagveldlocaties, die langs de weg staan aangegeven. Tussen Utah en Omaha Beach voorbij Grandcamp liggen bijvoorbeeld de Falaises du Bessin. Dit zijn kliffen met zeevogelkolonies die in 1993 tot Zone Protection Speciale werd verklaard. Militair monument Pointe du Hoc,  bekend door oorlogsfilm The Longest Day is onderdeel van die kliffen. Deze rotspunt was in 1944 een strategische plaats van waaruit de Duitsers een gebied van 30 mijl lang tot Omaha Beach beheersten met 150 millimeter kannonnen.

Voor de invasie op Omaha Beach begon moesten Amerikaanse Rangers deze batterij uitschakelen. Onder leiding van Colonel James Rudder beklommen 219 man de 35 meter hoge kliffen ’s ochtends vroeg na zevenen om de Duitse bunkers te bereiken. Slechts 150 man wisten levend boven te komen, onder zwaar vuur van de Duitsers. Na 2 dagen vechten sneuvelden nog eens 60 man.

Onder aan de kliffen is te zien wat voor helse klus de Rangers wachtte. Een steile puntige klimpartij, waarbij ook zonder vijandelijk vuur een smak tegen de keien goed mogelijk is. Dit dankzij glibberige algenlagen en afbrokkelend kalksteen. De enige belagers zijn nu nog noordse stormvogels, verre familie van de albatros die nerveus in het rond scheren. Geen Duitse machinegeweren dus, maar de vogels kunnen ter verdediging wel een soort slijm produceren die prikt in de ogen.

De kliffen van Bessin zijn Frankrijk’s belangrijkste broedplaats van deze minialbatrosjes die vroeger werden beschouwd als zielen van overleden mariniers. De zeevogels vinden hier rust dankzij de slechte toegankelijkheid van de kliffen voor mensen. Die onbereikbaarheid deed de Duitsers nog denken dat een aanval op Pointe du Hoc onmogelijk was. De geschiedenis gaf ze ongelijk, zo tonen de afgebrokkelde geschutskoepels boven op de klif. Een spreeuw heeft hier het gedenkteken, een soort menhir uitgekozen als zangpost terwijl toeristen lopen langs bomkraters en bunkerrestanten.

Kuststroken met natuurhistorische waarde langs de Normandische kust, zoals 25 hectare van de zeezijde van Pointe du Hoc, maar ook Omaha Beach en het Estuari d’Orne bij Calvados staan nu onder toezicht van de Conservatoire du Litoral. De overheidsorganisatie koopt door projectontwikkeling of kusterosie bedreigde gebieden aan. Zij heeft in Calvados nu 24 natuurhistorische sites onder haar bescherming verdeeld over 1000 hectare. De bedoeling van deze kustbeschermingsorganisatie is om 49 plaatsen van in totaal 5000 hectare in bezit te krijgen, nu kustbebouwing oprukt.

In 2005 hield de afdeling Calvados Littoral Espaces Naturels een inventarisatie van de kuststrook, en de uitkomst was positief. In vergelijking met de rest van Calvados lijkt de schade in de regio Bessin nogal mee te vallen. De DDay landingskust is met 27 procent bebouwing binnen 100 meter van de kust veruit het minst aangetast, tegen gemiddeld 50 procent in de rest van Calvados en 60 procent in Frankrijk. Maar dat zal vast toeval zijn...

IJshockeyorgel

Voorbij Utah Beach bij Carentan ligt Nationaal Park Cotentin et Bessin, een riviermonding en moerasgebied met internationale status. De afgezonken caissonhaven die 19 juni 1944 door storm werd verwoest is bij eb zichtbaar voor Omaha Beach en dient nu als rif en wijkplaats voor zeedieren. Bij Caen, de hoofdplaats van Calvados ligt een ander natuurpark, de monding van de Orne waar ook landingsstrand van de Britten, Sword Beach ligt.

De Duitsers gebruikten in de oorlog de vele vochtige valleien en rivierdalletjes in het achterland van de Bessin- en Cotentinregio om parachutisten te weren. Op de Michelin-kaart uit 1947 zijn die onder water gezette gebieden nog aangegeven. Nu staan de locaties hoog genoteerd in de Franse vogelaarsranglijst van Ornithomedia. Onder La Cambe, locatie van de Duitse begraafplaats ligt de vallei van de Esque en de Aure, nog een voorbeeld van anti-parachutistenterrein dat het nu goed doet bij vogelaars, evenals een wetland bij Ver sur Mer.

Het uitzicht op Omaha Beach vanaf de kliffen bij Vierville sur Mer is niet alleen wijds, het toont ook waarom dit strand zo dodelijk was voor duizenden Amerikanen. De Duitsers konden eenvoudig prijsschieten, en ze zaten relatief veilig. De slachtoffers liggen op de American Normandy Cemetary bij het verderop gelegen Laurent sur Mer. De witte marmeren kruisjes met hun naam en sterfdatum, allemaal in de zomer van ‘44 staan als lange rijen vraagtekens achter elkaar. Waar hadden Europeanen, nu 64 jaar geleden hun verstand gelaten?

De witte kruisenrijen zijn lopend te bereiken via de natuurreservaat de Ruquetvallei, maar ook gewoon via de weg vanuit Laurent sur Mčr. Een kleine 9400 Amerikaanse soldaten liggen hier begraven op een met bos omzoomde heuvel, met zicht op Omaha Beach en de blauwgroene zee. Bij deze locatie begint en eindigt oorlogsfilm Saving Private Ryan met Tom Hanks. Tot ergernis van Franse veteranen was de landing op ‘Omaha Beach’in de film opgenomen op een Iers strand. 

Ongeveer 22 duizend Duitse soldaten liggen bij la Cambe begraven, waarmee ze de levende inwoners veertig maal in aantal overtreffen. Om negen uur ’s ochtends hangt hier een serene rust. Maar om 10 uur komt ook hier de eerste buslading toeristen al binnen, zelfs begin januari. De sfeer is soberder dan bij de Amerikanen, waar ieder uur een soort ijshockeyorgel het volkslied of ‘u zij de glorie’ klingelt. Bij de Duitsers is duidelijk dat ook de verliezende partij iets te herinneren heeft, maar dan liefst niet te opzichtig.

Het bijbehorende museum van de Volksbund preekt geen ‘vrijheidstrijd’maar pacifisme. ‘Soldatengraven zijn de belangrijkste getuigen voor de noodzaak van vrede’, zo schreef Albert Schweitzer. Maar de expositie in het museum geeft alvast wat ontnuchterende mededelingen. Sinds De Oorlog zijn al weer 40 miljoen man onder de wapenen gesneuveld.

Een citaat van schrijver Mihajlo Lalic geeft een verklaring: “Als mensen eens wisten hoe zwaar het is om gewond te zijn, iedereen zou mild worden. Mensen zouden zich niet opsplitsen in partijen, geen groepen tegen elkaar opzetten en elkaar niet doden. Maar zolang mensen gezond zijn weten ze het niet, wanneer ze gewond zijn gelooft niemand hen en wanneer ze dood zijn kunnen ze het niet meer navertellen.”

Iedere generatie opnieuw zal met nieuwe excuses weer dezelfde fouten blijven maken. De DDay-tour stemt dus niet altijd even vrolijk, maar blijft indrukwekkend. Versterkt door het relatief onaangetaste landschap kunnen nieuwe generaties nog steeds de ‘Choc’ ervaren van de Europese stammenstrijd die nog maar een mensenleven geleden plaatsvond. Het moderne verenigde Europa is dan ondanks haar bureaucratische makken zo gek nog niet.

 

Lezersinfo

De beste manier om in korte tijd het landschap rond de D-Day landingsstranden te verkennen is de auto, in combinatie met de benenwagen. Michelin geeft een gedetailleerde herdruk uit van de kaart uit 1947 waarop alle belangrijke plaatsen en militaire ontwikkelingen tussen juni en augustus1944 staan aangegeven. ISBN 2-06-700262-7

www.parc-cotentin-bessin.fr/

Bezoekersinformatie over het nationale park met internationale status tussen landingsstranden ‘Omaha Beach’en ‘Utah Beach. Het Orne Estuarium is te bezoeken vanaf Maison de la Nature et l'Estuaire in Sallenelles, enkele kilometers van Caen.

www.calvados-tourisme.com/

Site met de meest uitgebreide info voor overnachtingen

www.conservatoire-du-littoral.fr/

Franse organisatie voor kustbescherming

www.omaha-beach.org

Een nazaat van gesneuvelde Duitse soldaat geeft slagveldtours