Grote Grazers en geitenbreiers

26-03-2007/2010

In 1982 werden de eerste Schotse Hooglanders op de Veluwe uitgezet voor een graasproef. Nu worden deze op oertijd-uiterlijk en hardheid gefokte koeien bijna overal losgelaten. 

De grazers zijn nu de heilige koe van natuurclubs. Het gegraas zou moeten voorkomen dat natuurparkjes dichtgroeien met bos, de normale staat van onze natuur zonder ingrijpen. Ook moet het gegraas zorgen voor meer afwisseling in vegetatie en insectenleven. In mijn publicatie Falende Grazers voor het NRC Handelsblad schreef ik over de onderliggende ecologische theorie. Ook publiceerde ik onderstaand beeld van een Hudewald in het Borkener Paradies, een open bosweideland dat door begrazing zou ontstaan volgens voorstanders.

In biologenvakblad Bionieuws beschreef ik het wonderlijke gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing bij de effecten van begrazing op natuurrijkdom in 25 jaar weten zonder meten

Heilige Koe

De aanname dat 'natuurlijke begrazing', goed is voor biodiversiteit is een kwestie van geloof. Want natuurorganisaties doen geen deugdelijk onderzoek naar de effecten. Het onderzoek dat wl wordt gedaan, duidt vaak op een kaalslag in biodiversiteit en monotonisering: dat komt deels doordat beheerders grazers als een soort heilige koe beschouwen, die ze altijd overal moeten inzetten als vervangende grasmaaier.

Het oorspronkelijke idee van de Wageningse geitenbreiers van Stichting Kritisch Bosbeheer, waaronder Harm Piek, Harm van Veen, Ruud Lardinois en later Frans Vera is zo beroerd nog niet: hoe kun je natuur meer zelfredzaam maken, meer inspelen op dynamiek, natuurlijke processen en verandering. En dan kom je ook uit op herbivoren. En nu de carnivoren nog terug...

Nieuwe Natuur

De fans van zogenaamde procesnatuur hebben tien jaar lang de wind en subsidie van het Ministerie van LNV/VROM in de rug gehad. We hadden 1,5 miljard euro over voor het verjagen van boeren met hun koeien langs uiterwaarden, en het terugzetten van de Oerboeren van Stichting Ark met hun oerkoeien en paarden, inclusief uitkijk met rolstoelpad. Het resultaat noemen we Nieuwe Natuur. Over deze Hollandse Glorie schreef ik een column 'Van Nature Goed'.











Van boven naar onder.
1.Harm Piek, de grote grijze grazer en geitenbreier van Natuurmonumenten
2 een persgezelschap op de Veluwezoom, 3. Hudewald het Borkener Paradies, een bosweide met de verpleegstersoorten als meidoorn en gaspeldoorn waaronder de grote eik beschermd tegen herkauwers tot wasdom kwam. De Duitsers halen de grazers hier 's winters weg, en dat voorkomt de kaalslag die zo kenmerkend is bij Nederlandse Nieuwe Natuur waar grazers 's winters zelfs hun schoenzolen opeten.
4. 's lands grootste grazer/geitenbreier Frans Vera.
5. En zijn creatie: Serengeti Hollandaise in de Oostvaardersplassen
6. Heckrunderen, gefokt door de gebroeders Heck: de vooroorlogse Duitsers waren bezeten van oernatuur die het nobele wilde oerkarakter van de Germanen en andere Blonde Besties weerspiegelde. Zij fokten daarom deze 'oerrunderen'voor het Wald in de Heimat. Nu faciliteren de creaties van gebroeders Heck de landingsbanen voor ganzen, die het eiwitrijke korte gras eten.
7. Een bosweide in het Engelse New Forest. Het ideaalbeeld van Nieuwe Natuur. In het dorpje Lyndhurst staat in de tuin van de Forestry Commission een zitbank die Staatsbosbeheer schonk
7. Nieuwe Natuur Hollandse stijl, tussen ideaal en polder staan wetten in de weg

Twee theorieen strijden nu om de eer van het juiste oertijdscenario. De klassieke theorie stelt dat heel Europa oorspronkelijk uit dicht oerbos bestond. Als je de natuur zijn gang laat gaan wordt alles dus weer bos, ook met aanwezigheid van de oeros en het paard. De Vera-theorie gaat hier recht tegenin. Bij ecoloog Frans Vera vormt de os het bos. Het oorspronkelijke oerlandschap was volgens hem een groot parkland waar grazers de opkomst van bomen tegenhielden. De bosweides van het Borkener Paradies en New Forest zouden wijd verbreid zijn, in plaats van het gesloten bos dat de meeste ecologen aannemen. Het bos won van de os en niet andersom, zo stellen zij.

De laatste 5 jaar krijgt het kleinschalige Nederlandschap weer meer aandacht en liefde. Dat was nodig, want onder het mom van oernatuur is veel historisch landschap vernield. Uiteindelijk wil je oernatuur of cultuurnatuur omdat je dat als mens wilt. Ieder ijkpunt van hoe natuur hoort te zijn is willekeurig, want moeten we ook weer mammoeten en sabeltandtijgers terugplaatsen?